เปิดตลาด UAE ได้อะไร เม็ดพลาสติกทะลัก! ปิโตรเคมีไทยเสี่ยงแค่ไหน?

การเปิดเสรีการค้าอาจเป็นประตูเพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจให้ไทย แต่ในอีกมุมหนึ่งก็อาจเปิดทางให้สินค้าจากต่างประเทศเข้ามาแข่งขันกับผู้ผลิตในประเทศมากขึ้น โดยเฉพาะการเจรจาความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจที่ครอบคลุม (CEPA) ระหว่างไทยกับสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ที่กำลังถูกจับตาว่า อาจกลายเป็นแรงกดดันครั้งสำคัญต่ออุตสาหกรรมปิโตรเคมีไทย หากเปิดตลาดโดยไม่มีมาตรการป้องกันที่เหมาะสม

ประเด็นที่น่ากังวลคือ เม็ดพลาสติก Polyethylene (PE) และ Polypropylene (PP) ซึ่งเป็นวัตถุดิบต้นน้ำของอุตสาหกรรมจำนวนมาก ตั้งแต่บรรจุภัณฑ์ ยานยนต์ เครื่องใช้ไฟฟ้า ไปจนถึงวัสดุก่อสร้าง โดย UAE กำลังเร่งขยายกำลังการผลิต และมีแผนเพิ่มกำลังการผลิตเม็ดพลาสติกอีกประมาณ 1.8 ล้านตันภายในปี 2572 ขณะที่ความต้องการใช้ภายในประเทศมีแนวโน้มทรงตัวหรือเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย ทำให้คาดว่าจะมีกำลังการผลิตส่วนเกิน 20–30% ที่อาจถูกส่งออกมายังไทยและอาเซียน

ทำไมเรื่องนี้จึงสำคัญกับเศรษฐกิจไทย? เพราะปิโตรเคมีไม่ใช่อุตสาหกรรมเล็ก ๆ ที่ได้รับผลกระทบเฉพาะผู้ผลิตเม็ดพลาสติก แต่เป็นหนึ่งในฐานการผลิตสำคัญของประเทศ อุตสาหกรรมปิโตรเคมีและการแปรรูปพลาสติกมีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงถึง 1.6 ล้านล้านบาทต่อปี หรือประมาณ 8.5% ของ GDP สร้างงานกว่า 414,000 คน มีมูลค่าส่งออก 486,000 ล้านบาท และสร้างมูลค่าเพิ่มให้เศรษฐกิจได้มากกว่า 20 เท่า

ที่สำคัญ ไทยไม่ได้ขาดแคลนกำลังการผลิตเม็ดพลาสติก ข้อมูลปี 2568 ระบุว่า ไทยมีกำลังการผลิต PE และ PP รวม 6.196 ล้านตันต่อปี ขณะที่ความต้องการใช้ในประเทศอยู่ที่ 3.575 ล้านตันต่อปี โดยผลิตเพื่อขายในประเทศ 2.511 ล้านตัน และส่งออก 3.685 ล้านตัน สะท้อนว่าผู้ผลิตไทยมีกำลังการผลิตเพียงพอรองรับตลาดในประเทศ แต่ต้องพึ่งพาตลาดส่งออกเพื่อรักษาระดับการผลิตและความสามารถในการแข่งขัน

แม้ปัจจุบันไทยจะเปิดเสรีนำเข้าเม็ดพลาสติกอยู่แล้ว และมีสินค้านำเข้ามากกว่า 1 ล้านตันต่อปี แต่หาก CEPA ทำให้เม็ดพลาสติกจาก UAE เข้ามาแข่งขันเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในกรณีที่มีราคาต่ำกว่าสินค้าในประเทศ ก็อาจเพิ่มแรงกดดันต่อผู้ผลิตไทยที่ต้องแข่งขันทั้งในตลาดภายในประเทศและตลาดส่งออก ทั้งยังมีความเสี่ยงที่สินค้านำเข้าจะเข้ามาแทนที่วัตถุดิบที่ผลิตได้เองในประเทศ

สถาบันปิโตรเลียมและพลังงานแห่งประเทศไทย (PEIT) ประเมินว่า ทุก ๆ การนำเข้าเม็ดพลาสติกที่เพิ่มขึ้น 10,000 ตัน อาจทำให้ไทยขาดดุลการค้าเพิ่มขึ้นประมาณ 4,800 ล้านบาท แต่สิ่งที่ต้องมองให้ไกลกว่านั้นคือ ผลกระทบที่อาจส่งต่อไปยังอุตสาหกรรมปลายน้ำ หากผู้ผลิตต้นน้ำสูญเสียตลาดหรือจำเป็นต้องลดกำลังการผลิต ก็อาจกระทบต่อการลงทุน การจ้างงาน และความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทานในประเทศตามมา

ดังนั้น การเจรจาเปิดตลาดจึงไม่ควรดูเพียงว่าไทยจะส่งออกสินค้าไป UAE ได้เพิ่มขึ้นเท่าไร หรือมีมูลค่าการค้าเพิ่มขึ้นมากแค่ไหน เพราะการนำเข้าสินค้าหนึ่งประเภทอาจสร้างผลกระทบต่ออุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องหลายทอด โดยเฉพาะเม็ดพลาสติกที่เป็นวัตถุดิบสำคัญของภาคการผลิต หากไทยต้องแลกการส่งออกสินค้าอื่นกับการนำเข้าเม็ดพลาสติกที่ผลิตได้เพียงพออยู่แล้ว ก็จำเป็นต้องประเมินให้ชัดว่าผลประโยชน์ที่ได้รับคุ้มค่ากับผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นหรือไม่

สำหรับแนวทางรับมือ นายคุรุจิต นาครทรรพ ผู้อำนวยการ PEIT เสนอให้รัฐบาลกำหนดมาตรการคุ้มครองอุตสาหกรรมในประเทศ โดยอาจคงอัตราภาษีนำเข้า PE และ PP ที่ระดับ 3–5% ในช่วงแรกประมาณ 5–7 ปี ก่อนทยอยลดภาษีเป็นขั้นบันได พร้อมกำหนดโควตานำเข้าประมาณ 50,000–60,000 ตันต่อปี ให้สอดคล้องกับปริมาณการค้าในอดีต รวมถึงติดตามผลกระทบและมีมาตรการป้องกันการทุ่มตลาด เพื่อให้ผู้ผลิตไทยมีเวลาปรับตัวและยกระดับประสิทธิภาพการผลิต

อีกด้านหนึ่ง ไทยยังสามารถเปลี่ยนการเจรจาครั้งนี้ให้เป็นโอกาสสร้างความร่วมมือระยะยาว โดยใช้จุดแข็งของแต่ละประเทศให้เกิดประโยชน์ร่วมกัน เช่น ไทยสนับสนุนความมั่นคงทางอาหารให้ UAE ขณะที่ UAE สนับสนุนความมั่นคงทางพลังงานและวัตถุดิบปิโตรเคมี ผ่านการส่งออกน้ำมันดิบและแนฟทามาแปรรูปในไทย เพื่อใช้ประเทศไทยเป็นฐานการผลิตและส่งออกไปยังตลาดอาเซียน รวมถึงผลักดันการร่วมลงทุนในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีและแลกเปลี่ยนเทคโนโลยี เพื่อเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันของไทย

โดยโจทย์ของการเปิดเสรีการค้าไทย–UAE จึงไม่ใช่แค่การเปิดตลาดให้กว้างขึ้น แต่คือการทำอย่างไรให้ไทยได้ประโยชน์จากการค้า โดยไม่ทำให้ฐานการผลิตภายในประเทศอ่อนแอลง เพราะหากอุตสาหกรรมต้นน้ำสะดุด ผลกระทบอาจไม่ได้หยุดอยู่แค่โรงงานปิโตรเคมี แต่ลามไปถึงผู้ประกอบการปลายน้ำ การจ้างงาน และเศรษฐกิจไทยในภาพรวม การเจรจาครั้งนี้จึงต้องคำนึงถึงความสมดุลระหว่างโอกาสทางการค้ากับความมั่นคงของอุตสาหกรรมในประเทศไปพร้อมกัน